Overdenkingen

Maakt waarheid vrij?

Afgelopen week was Culemborg weer eens in het nieuws. Nu niet vanwege onenigheid tussen verschillende families van Marokkaanse en Molukse afkomst. Gelukkig is dat beperkt gebleven tot een paar incidenten. Nu kwam Culemborg in de spotlights omdat Culemborg een primeur heeft. Tijdens de dodenherdenking van 4 mei, zal namelijk de zoon van Rost van Tonningen spreken. Hij heeft afstand genomen van het NSB-gedachtegoed van zijn ouders, en hij krijgt nu gelegenheid om tijdens dodenherdenking zijn verhaal te doen.

Het besluit om hem als spreker te vragen op dit tijdstip, tijdens dodenherdenking,  roept veel commotie op. Enkele leden van het 4/5 mei Comite blijven nu uit protest thuis. In reactie hierop zegt de voorzitter van het Comite,  Ebbo de Jong: 'Sommigen hebben aangegeven: "ik hoef die man niet te zien". Dat vind ik raar, maar ook dat is vrijheid. Ik zou hem ook absoluut als slachtoffer willen beschouwen. Die man heeft levenslang.'

Wat is vrijheid? Wij gedenken op 4 mei de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog. Tijdens de dodenherdenking op 4 mei staan we niet meer alleen stil bij de militairen en verzetstrijders die hun leven gegeven hebben voor de vrijheid, en bij de landgenoten die omgebracht zijn in de concentratiekampen. Langzamerhand is er ook aandacht gekomen voor de gewone man en vrouw die vanwege oorlogshandelingen het leven gelaten hebben. Zo is het begrip slachtoffer steeds meer opgerekt. En kan nu de zoon van een NSB-man ook benoemd gaan worden als een slachtoffer.

Aan de ene kant is dit waar: hij is slachtoffer, hij kan er namelijk niets aan doen dat hij geboren is in een foute familie. Hij zelf draagt geen schuld aan het begane onrecht. Aan de andere kant  is er het leed van slachtoffers die geleden hebben onder het begane onrecht. Zij houden de herinnering levend aan wat hun familieleden, of hen zelf overkomen is. 

Weegt het leed van de een even zwaar als het leed van de ander? In een boek van Miroslav Volf Een nieuw verleden, over omgaan met herinneringen in een gebroken wereld, vond ik een rake opmerking: 
Als iemand zich echter naar waarheid herinnert, doet hij zowel het slachtoffer als de dader recht en doet daardoor ook een stap richting verzoening. (p. 60)

Hopelijk leidt deze herdenking in Culemborg tot meer wederzijds begrip. En kan de waarheid van ieders beleving leiden tot een stap richting verzoening. En doet Culemborg haar Geuzenaam eer aan: Vrijstad!

met hartelijke groet,
ds. Simone Visser